weer ten noordoosten van Alónissos ligt, en ten noordwesten van de Chora op Skyros. Er is vervolgens weinig fantasie voor nodig om dan ook maar meteen de eilanden met de kortste namen te traceren. Die blijken heel toevallig ook tot één en dezelfde groep te behoren: de Dodekanesos. Daar liggen de eilandjes Ro en Yi. Het eerste ligt ten westen van Kastellórizo, het tweede ten westen van Simi. Griekenland blijkt zelfs zoetwatereilanden te hebben, want een stuk land in een meer mag tenslotte ook een eiland genoemd worden. De eilandenbijbel zou die naam niet waardig zijn als hij ook niet deze ‘buitencategorie’ benoemde. Het gaat om Ayos Achillios en Yannina.

Het eerste eiland is te vinden in het Mikrí Prespameer in Macedonië. Hier staan de ruïnes van een van de grootste basilieken van Griekenland, een godsoord dat tevens de naamgever van het eiland is. Yannina, op zijn beurt, ligt in het Pamvotida meer. Eilanden, eilandjes, rotsen en rotsjes optellend, komt Desypris uit op het indrukwekkende aantal van 9.500 stukjes Griekenland die niet tot het vasteland behoren. Daarbij rekent hij ook rotsblokken voor de

kust van een ander, iets groter rotsblok. Strikt genomen realiseert hij zich dat er iets meer dan drieduizend eilanden/eilandjes zijn die dat predikaat min of meer serieus verdienen. Daarvan zijn er honderdveertig bewoond.

De verdienste van Desypris is dat hij eilandliefhebbers overstelpt met namen, locaties en wetenswaardigheden en hen alleen al daardoor op uiteenlopende ideeën voor bijzondere vakantiebestemmingen brengt. Wie meent alle Griekse eilanden gezien en ervaren te hebben, zal die mening na het lezen van het boek moeten bijstellen. Het zonovergoten toontje van Desypris moet wel voor lief genomen worden. Hij schreef zijn boek op een Hosanna-in-den-hoge-toon: kritiekloos, uitsluitend bewonderend en in meerdere overtreffende trappen. Het is het toeristieke idioom van de Toumbis-plattegronden – die overigens geografisch uitstekend zijn – en de blauwer-dan-blauwe eilandgidsjes uit de rekjes voor de Griekse souvenirwinkeltjes. Dat zij zo. Gelukkig telt deze overmoedige eilandenbijbel ook zijn zegeningen. Niet in de laatste plaats voor fijnproevers.

Kees van Dun

Bij uitgeverij Chimaira Publishing in

Groningen verscheen het tweede deel van

Griekenland aan zee, een bundel met 38 korte

verhalen van Griekse schrijvers over

Griekse eilanden en Griekse zeeën, samengesteld

en vertaald door Hero Hokwerda.

Het vormt een vervolg op de eerder bij

Meulenhoff verschenen gelijknamige bundel

van dezelfde samensteller/vertaler. De verhalen

stammen uit alle perioden van de

Nieuwgriekse literatuur en handelen over de

traditionele vissers-en zeevaarderswereld en

over het moderne toeristenleven op de

Griekse eilanden.

In het Nederlandse voortgezet onderwijs worden met ‘de Grieken’ nog voornamelijk de Grieken uit de Oudheid bedoeld. In vrijwel alle onderwijsmethoden houdt de aandacht voor de Grieken zo’n beetje op als de Romeinen het oostelijke Middellandse Zeegebied veroveren. Met een wat geluk lees je incidenteel nog iets over Byzantium en

komt het Griekse gedachtengoed aan de orde bij de behandeling van de Renaissance en Verlichting. De stichting van de Griekse staat in de negentiende eeuw komt zelden aan bod. In de meeste gevallen wordt Griekenland pas weer genoemd als aanleiding tot de Truman doctrine en daarmee houdt het op. Het gevolg is dat de gemiddelde

Utrecht, zichzelf plaatst in een waarlijk Griekse traditie, namelijk de geschiedschrijving door belangstellende niet-historici. In deze traditie, die voortbloeit naast de officiële Griekse historiografie, worden nogal eens historische bokken geschoten, zoals bijvoorbeeld het akelige, nationalistische wanproduct van de jurist Nikolaos Martis over

Macedonië.*1 Theodorides behoort gelukkig niet tot deze categorie. Hij heeft voor zijn boek grondig bronnenonderzoek gedaan en hij neemt voldoende afstand tot zijn onderwerp, zonder zijn enthousiasme ervoor echter geheel te verhullen. Het resultaat is een boeiend verhaal over de Grieken die rond de Zwarte Zee een zeer bepalende rol in de geschiedenis hebben gespeeld. Een verhaal dat nadrukkelijk ook gaat over de negentiende

en twintigste eeuw. Theodorides begint zijn relaas, dat door zijn vakgenoot Bob Smalhout van een voorwoord

werd voorzien, met een beschrijving van het Zwarte Zeegebied, waaruit al enigszins blijkt met welke gevaren zeevaarders in de Oudheid te maken kregen. Vervolgens besteedt hij aandacht aan de uitgebreide mythologie van de regio. In een derde hoofdstuk wordt uiteengezet hoe de kolonisatie zich voltrok. Dit alles vormt de inleiding op

de kern van het boek: de historische ontwikkelingen van de gebieden waar zich Grieken vestigden. Allereerst komt de Pontus aan bod, het woeste hooggebergte in het noordoosten van Klein-Azië, waar de Grieken zich bijna drieduizend jaar wisten te handhaven totdat zij, na jaren van bloedige vervolgingen, in 1923 definitief uit Turkije

werden verdreven. Boeiend is zijn verhaal over het koninkrijk van de Pontus, dat onder Mithridates I ontstond als een van de diadochenrijken. Het werd in 64 v. Chr. door de Romeinen veroverd en ging later deel uitmaken van het Byzantijnse rijk, tot de fatale slag bij Manzikert in 1071, die de poorten van Klein-Azië opende voor de Turken. Dan wordt de Pontus een halfautonome voorpost van Byzantium, die aan het begin van de dertiende eeuw onder de Comnenen zelfs tot een onafhankelijk keizerrijk werd verheven. Dit keizerrijk van Trebizonde hield het na de val van Constantinopel (1453) nog acht jaar uit tegen de Osmanen. Behalve aan de Pontiërs besteedt Theodorides aandacht aan het lot van de Grieken op de Kaukasus, in Rusland en in de Oekraïne, die, evenals andere volkeren, het slachtoffer werden van Stalins deportatiepolitiek. Ook de Grieken die van oudsher in Roemenië en Bulgarije woonden worden in zijn verhaal niet vergeten. In Roemenië bestaat tot op de dag van vandaag een Griekse gemeenschap (Theodorides zelf groeide op in het Roemeense Constanta), maar de Grieken van Bulgarije zijn na de Eerste Wereldoorlog vanwege een in theorie vrijwillige, maar in de praktijk veelal gedwongen, bevolkingsruil vrijwel allen naar Griekenland gemigreerd. De verdienste van het boek is dat het beknopt en duidelijk de lotgevallen schetst van de Grieken van de Zwarte Zee en dat het met name de gruwelijke geschiedenis van de vroege twintigste eeuw blootlegt. Deze beknoptheid is tegelijkertijd een nadeel, want vaak wil je je als lezer meer in het verhaal kunnen verdiepen en volstaat de grote lijn niet. Op één punt behoeft Theodorides geschiedbeeld enige correctie. Als hij spreekt over de verovering van de Pontus door de Turken, stelt hij dat er voor de bevolking een periode van ononderbroken verdrukking aanbrak. Dat is een stereotype uit de Griekse geschiedschrijving dat in het algemeen strijdig is met de werkelijkheid. De islamitische Osmanen waren in de eerste plaats in religieus opzicht tolerant en van gewelddadige onderdrukking was slechts sprake in incidentele gevallen, bijvoorbeeld als hun gezag door oproer werd bedreigd. Grieken en Turken leefden lange tijd vreedzaam bijeen, waarbij de Griekse elite een grote rol speelde in de commercie en in het bestuur (de onderkoningen van Moldavië en Walachijë bijvoorbeeld waren per definitie van

Griekse afkomst). De verhoudingen verslechterden pas na 1821, toen de vrijheidsstrijd begon, die in 1830 leidde tot de onafhankelijkheid van Griekenland. Pas tijdens de Eerste Wereldoorlog ging het tussen Grieken en Turken geheel mis, wat door Theodorides op overtuigende wijze wordt geïllustreerd. Geconcludeerd mag worden dat De Grieken van de Zwarte Zee een welkome en goed leesbare bijdrage levert aan onze kennis van de lotgevallen van het (moderne) Griekendom. L. Topaltzikis zorgde voor de Nederlandse vertaling, M. Wennekendonk –Visser voor de redactie.

*1. Nikolaos K. Martis, Die Fälschung der Geschichte Makedoniën.

Athene 1984.

Kees Klok

Vertaling: L. Topaltzikis. Uitg. Stichting ‘Dioskouri.’ Utrecht 2002. ISBN 90-803426-

2-9. Verkoopprijs Û 12,50. Te bestellen bij: Chr. Tsouvelekidis, Amsterdamse

Straatweg 93bis, 3515 AC Utrecht, tel.: 030-2315141 of 2313833